• Anasayfa
  • >
  • Teknoloji
  • >
  • Çin’in ‘İklimi kontrol etmemizi sağlayacak’ dediği teknoloji, tartışmaların odağında

Çin’in ‘İklimi kontrol etmemizi sağlayacak’ dediği teknoloji, tartışmaların odağında

  • Şubat 18, 2021
  • 0

Çin’in başkenti Pekin, yeryüzünde havası en kirli şehirlerden biri olarak karşımıza çıkıyor. Şehirde havanın temizlenip güneşin görülebildiğinden emin olduğunuz tek vakit varsa, o da mühim siyasi toplantıların veyahut beynelmilel etkinliklerin gerçekleştiği günler olması dikkatlerden kaçmadı. tabiki ülkede bu durum tek rastlantı değil.

‘İKLİM MANİPÜLASYONU’ gezisi YÜRÜTÜLÜYOR

Çinli görevliler yıllardır “iklim manipülasyonu” olarak adlandırılan programlar yürütüyor. Aralık ayında ise bunu tek üst seviyeye taşıdılar. Merkezi hükümet, abuhava denetimi uygulamalarını memleket bütününe yaymayı tasarıladığını duyurdu. görevliler 2025’e civarindan suni yağmur ve kar programının 5,5 milyon kilometrekarelik tek alana dağılarak ülkenin yüzde 60’ını kapsamasını hedefliyor. ama bu tasarılar Hindistan benzeri komşu ülkelerde kaygıya yollar açtı. Bunun amaciyla kullanılacak teknolojilerin var bölgesel gerilimleri nasıl etkileyeceği bilinmiyor.

ÇİN ‘BULUT TOHUMLAMA’ TEKNOLOJİSİNİ KULLANIYOR

Çin, “iklimin kontrolü” amaciyla “bulut tohumlama” deney et tek teknoloji kullanıyor. Bu teknoloji tertemiz değil ve hayat genelinde de biliniyor. Bulutlara gümüş iyodid deney et tek madde serpiştiriliyor ve bunun yağmuru tetiklemesi umuluyor.

Hindistan’daki Manipal çok Eğitim Akademisi’nden abuhava uzmanı Dhanasree Jayaram, “Çin bu teknolojiyi uzunca müddettir kullanıyor. Hindistan da kullandı” diyor ve ekliyor:

“Bu metot Afrika’nın kuzeydoğusunda ve Sahra Çölü’nün altındaki bölgelerle Avustralya’da da kullanıldı.”

Fakat Jayaram bugüne kadarki uygulamaların Çin’in hedeflediğine mukayese et çok minik kaldığını söylüyor. 1940’larda ABD’de alana çıkan bulut tohumlama yönteminin ne civarindan randımanlı olduğu ile alakalı hatri sayilir büyüklükte şüpheler var.

“BU YÖNTEMİ BİLİMSEL AÇIDAN İNCELEYEN KİMSE YOK”

Pekin Üniversitesi’nden John C. Moore, “Bugüne civarindan bu yöntemin verimliliği üstüne çok az ilmi ova yayınlandı. Bu metot geliştirilirken de ilmi doğrulama yolları kullanılmamıştı” diyor. Moore Çin’de bulut tohumlamanın Yalnızca operasyonel tek mevzu olarak görüldüğünü ekliyor:

“Bulut tohumlama şu vakit civarindan şehirler ve kasabalar düzeyinde uygulanıyor ama bu metodu ilmi açıdan inceleyen kimse yok.”

EKİNLERİN HASAR GÖRMEMESİ İÇİN BU YÖNTEMİ DE UYGULUYORLAR

Bulut tohumlamaya, Pekin’de hatri sayilir büyüklükte etkinlikler düzenlenirken şahit olmak mümkün. senelik parlamento toplantısı benzeri etkinliklerde abuhava kontrolüne çevredeki fabrikaların kapatılması da eşlik ediyor. Moore’a göre 50 bin Çin şehiri ve kasabası, tarlalarının hasar görmemesi amaciyla bu metodu itinali olarak uyguluyor:

“Dolu fırtınalarının ekinlere zarar vermemesi amaciyla bulutlardaki nemi riskli vaziyete gelmeden boşaltmaya çalışıyorlar.”

Fakat Moore, Çin’de bu teknolojinin Yalnızca senede 1-2 ay tesirli olduğunu söylüyor. Şubat 2020’de New Scientist dergisi ABD’deki bilim insanlarının orografik (dağ üzerinden geçerken oluşan) bulutlar ektiğini ve bunun yağmuru yüzde 10’dan dahada az miktarda artırabildiğini laf eden tek ova yayımladı.

KURAKLIĞIN ÖNÜNE GEÇİLMESİ DE PLANLANIYOR

Çin’in abuhava kontrolünü genişletme Tasarıları iki Aralık’ta, ülkedeki yürütmeyi oluşturan hükümet Konseyi’nin yazılı tek açıklamasıyla duyuruldu.

Açıklamada Bir hayli çok ayrinti verilmese de bu uygulamanın doğal felaketler sonrasındaki yardım işlemlerini kolaylaştıracağı, tarım üretimini artıracağı, yangınlar esnasında kullanılabileceği ve aşırı sıcaklarla kuraklığın öne geçmeye yardım edebileceği aktarıldı.

Pekin’de çalışan BBC gazetecisi Yitsing Wang, “Açıklanan dokümanın başlığında ‘geliştirilmekte var olan görüş’ ifadesi var. Bu merkezi hükümetin anne çerçeveyi çizeceği, derhal peşinden bakanlıklar ve mahalli hükümetlerin de hatri sayilir büyüklükte fonlar alarak projenin detaylarını alana çıkaracağı mananına geliyor” diyor.

Wang bunun için misal olarak kuzeydeki Gansu bölgesinin derhal iddialı hedefler duyurmasını, planların merkezine ise insansız sema araçlarını oturtmasını gösteriyor.

2025 planının açıklanmasının üzerinden tek ay geçmeden Ganlin-1 (Tatlı Yağmur-1) isimli insansız sema aracı bulut ekimi görevine başladı.

Ülkenin resmi haber ajansı Şinhua, bu aracın videosunu da paylaştı.

KUŞKULAR PROJENİN ÖNÜNE GEÇEMEDİ

Bu teknolojiye değin ilmi kuşkular Çin’in, bu alana hatri sayilir büyüklükte kaynak ayırmasının önüne geçmedi. Bölgedeki jeopolitik anlaşmazlıkların arttığı tek dönemde gelen bu atilim komşu ülkeleri de endişelendirdi.

Dhanasree Jayaram, “Bu teknolojiye değin endişelerden biri de, bölge amaciyla yasamsal ehemmiyete sahip muson yağmurlarını etkileyip etkilemeyeceği. ama bu konuyla alakali Bir hayli çok araştırma yapılmamış” diyor.

Jayaram, böylesi tek izahın Çin’in Hindistan ile ilişkilerinin iyi gittiği tek dönemde yapılması vaziyetinde bugünkü civarindan reaksiyon çekmeme ihtimalinin bulunduğunu da ekliyor. ama iki memleket arasında, sınırdaki askeri çatışmaları da bulunan ve gittikçe yükselen gerilim Hindistan kamuoyunda, Çin karşıtı tek sema yarattı.

YAĞMUR ‘HIRSIZLIĞI’

Ulusal Tayvan Üniversitesi’nden araştırmacılar 2017’de yayımladıkları tek makalede, abuhava denetimi ile alakalı ülkeler arası yeteri civarindan koordinasyon olmazsa, ülkelerin birbirlerini “yağmur hırsızlığıyla” suçlayabileceği tezi yer alıyordu.

Moore bu tip suçlamalara esas oluşturacak ilmi tek delil bulunmadığını ama muson yağmurlarının duygulu tek mevzu olduğunu anlatıyor:

“Muson yağmurlarını oluşturan şeylerden biri, Tibet platosu ile Hint Okyanusu arasındaki hararet farkıdır. Bazılarının planladığı benzeri Tibet platosunda hatri sayilir büyüklükte farklıklar yaparsanız, bunun kati tesirleri olabilir.”

BİLİM İNSANLARI PLANDAN ENDİŞE DUYUYOR

Moore’un laf ettiği plan, Çinli mühendislerin Tibet platosunda kent bazında hatri sayilir büyüklükte bulut ekimleri gerçekleştirme planıydı. ile alakalı rastgele tek ilmi araştırma yapılmamış ve Daha ulusal seviyede destek almayı başaramamış bu tasarı endişelere yollar açıyor.

Moore, “Bu tasarı tek grup tasit endüstri ustasının Elon Musk’ın feza gemisini kopyalamaya çalışması benzeri tek şey. birlikte çalıştığım Çinli bilim insanlarının çoğu bu plandan kaygı duyuyor” diyor.

RİSKLER BARINDIRIYOR

Jayaram, bölgedeki en hatri sayilir büyüklükte endişenin bulut ekiminin de ötesinde olduğunu söylüyor. Çin’in kendisinin başına dahada da iddialı jeomühendislik faaliyetlerine girişmesi, mesele bölgedeki ülkelere danışmadan güneş ışınlarının tek bölümünü uzaya art yansıtması, bölge ülkeleriyle ilişkilerinin gergin olduğu tek dönemde riskler barındırıyor.

Jayaram, “Teknolojinin kendisinin kaygı veren olduğunu düşünmüyorum” diyor ve ekliyor:

“Gayet faydalı olabilir. Her ülkenin kendisinin topraklarında egemenlik hakkı vardır. ama mesele bunun tek taraflı olarak yapılma ihtimali. Bu tür tek teknoloji kullanılırken tek şeyler yanlış giderse ne olacak? Kim hesap verecek?”

Jayaram bu tür uygulamaları editlemek ve mümkün gerilimleri azaltmak amaciyla acilen küresel düzen etme veyahut anlaşmalara gereksinim duyulduğunu söylüyor.

Moore da aynı görüşte. ama Çin’in jeomühendislik programının başında bulunan Moore, bu konuyla alakali paniğe yol açmadığını söylüyor:

“Çin bu alanda ‘iyi tek rol’ oynama ile alakalı çok istekli.”

BBC
önceki haber «
sonraki haber »

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir